Басталмаған XML тілі

XML туралы және сіздің ұйымыңыздың оны пайдалану мақсатының көптеген себептерін естіген боларсыз. Дегенмен, XML дегеніміз нақты не? Бұл бөлім XML негіздерін, яғни оның не екенін және оның қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді.

Бұл бөлімде

Жоғарылатуға, түзетуге және тегілерге қысқаша шолу

Сонымен, XML не атқарады?

Жақсы жасалған деректер туралы

Схемаларға қысқаша шолу

Түрлендірулерге қысқаша шолу

Microsoft Office жүйесіндегі XML-ге қысқаша шолу

Қосымша мәлімет

Жоғарылатуға, түзетуге және тегілерге қысқаша шолу

Бұл – XML тілін түсінуде деректерді жоғарылату туралы ойды түсінуге көмектеседі. Адамдар ғасырлар бойы құжаттар жасаған және сол уақыт бойы олар сол құжаттардың бағаларын көтерумен болды. Мысалы, мектеп мұғалімдері барлық уақытта оқушылардың қағаздарын түзетеді. Олар оқушыларға ежелерді қою, сөйлемдерін дұрыс құрау, жазу емлелерін түзету және т.с.с. керектігін айтып отырады. Құжаттың бағасын көтеру дегеніміз – құжаттағы мәліметті құрылымын, мағынасын және көзге көрінуін анықтауымыз. Егер Microsoft Office Word бағдарламасындағы түзетулер мүмкіндігін пайдалансаңыз, яғни түзетудің компьютерлендірілген пішінін қолдандыңыз.

Есептеу кезінде «бағасын көтеру» ұғымы «құнын көтеру» деп те анықталады. Құнын көтеру дегеніміз – құрылымын, көзге көрінуін және — XML тілінде — кез келген деректердің мағынасын анықтауға тегтер (немесе кейде белгілер) деп аталатын кодтарды пайдалану әдісі.

Осы мақала үшін HTML коды жұмыстағы компьютер шен салуының жақсы мысалы. Егер оны шолсаңыз (Microsoft Internet Explorer бағдарламасында бетті тінтуірдің оң жақ түймешігімен нұқыңыз, одан кейін Қайнар көзді қарау пәрменін таңдаңыз), <p> және <h2> сияқты оқылатын мәтін мен HTML тегтерінің араласын көресіз. HTML және XML құжаттарындағы тегтерді тану оңай себебі олар бұрыштық жақшамен қоршалған. Осы мақала үшін қайнар көз кодында HTML тегтері әрбір еженің басталуы мен аяқталуын анықтау (<p> ... </p>) және әрбір суреттің орнын белгілеу сияқты түрлі тапсырмаларды орындайды.

Беттің жоғарғы жағы


Сонымен, XML не атқарады?

HTML және XML құжаттарында тегтерге алынған және екі тілдің соңғы бөліктерінің арасындағы ұқсастықтар болатын жердегі деректерді қамтиды. HTML тілінде тегтер деректеріңіз туралы пікір мен сезілуін — тақырыптардың осы жерде болатынын, еженің осы жерден басталатынын және т.с.с. анықтайды. XML тілінде тегтер деректеріңіздің құрылым мен мағынасын — деректердің қандай екенін анықтайды.

Деректеріңіздің құрылымы мен мағынасын суреттегеніңізде, сол деректерді бірнеше жолдармен қайта пайдалануға мүмкіндік бересіз. Мысалы, сізде сату деректерінің жинағы болса және жинақтағы әрбір элемент нақты анықталса, онда сату есебіне қажетті элементті, ал басқа элементтерді есеп дерекқорына қотаруыңызға болады. Басқа жолмен қойыңыз, деректеріңізді құру үшін бір жүйені пайдаланып, оның бағасын XML тегтерімен көтеруіңізге болады, одан кейін сол деректерді аппараттық құрал тұғырына немесе амалдағыш жүйесінен басқа жүйелердің кез келгенінде өңдеуіңізге болады. Осындай ықшамдық XML тілінің деректерді алмастыруға кең танымал технологиялардың бірі болып қалыптасқанына себеп болады.

Жұмыс барысында мына жайттарды ескеріңіз:

  • Сіз HTML тілін XML тілі берілген орында пайдалана алмайсыз. Дегенмен, XML деректерін HTML тегтерімен тасымалдап, оны веб-бетіне шығаруыңызға болады.

  • HTML барлық пайдаланушылар ортақ пайдаланатын тегілердің белгілі жинағымен шектелген.

  • XML деректеріңіз сол деректердің құрылымын сипаттауға қажетті кез келген тегті жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, үй жануарлары туралы мәліметті сақтағыңыз және ортақ пайдаланғыңыз келді делік. Төмендегідей XML кодын құруыңызға болады:

    <?xml version="1.0"?>
    <CAT>
    <NAME>Izzy</NAME>
    <BREED>Siamese</BREED>
    <AGE>6</AGE>
    <ALTERED>yes</ALTERED>
    <DECLAWED>no</DECLAWED>
    <LICENSE>Izz138bod</LICENSE>
    <OWNER>Colin Wilcox</OWNER>
    </CAT>

XML тегтерінің іздеген деректеріңіздің қандай екенін нақты білуге мүмкіндік беретінін көруіңізге болады. Мысалы, сіз бұның мысық туралы деректер екенін білесіз және мысықтың атын, жасын және т.б. жеңіл тауып аласыз. Кез келген деректердің құрылымын анықтайтын тегілерді жасау мүмкіндігі XML тілін «кеңейтілетін» ете алады.

Бірақ сол код үлгісіндегі тегілерді HTML файлындағы тегтермен шатастырмаңыз. Мысалы, сіз сол XML құрылымын HTML файлына қойып, файлды шолғышыңыздан көрсеңіз, нәтижелері мынаған ұқсас болады:

Izzy Siamese 6 yes no Izz138bod Colin Wilcox

Шолғыш XML тегтеріңізді елемей, деректерді ғана көрсетеді.

Беттің жоғарғы жағы


Жақсы жасалған деректер туралы

Сіздің АТ департаментінен біреудің «жақсы жасалған» XML файлы дегенін естуіңіз мүмкін. Жақсы жасалған XML файлы XML реттейтін өте қатал ережелерді сақтайды. Егер файл бұл ережелерді сақтамаса, XML жұмыс істеуін тоқтатады. Мысалы, алдыңғы код үлгісінде тег ашылған сайын тег қайта жабылады, сондықтан үлгі жақсы құрастырылуы үшін ережелердің бірін сақтайды. Егер сіз тегті алып тастап, сол файлды Office бағдарламаларының біреуімен ашып көрсеңіз, сіз қате хабарын көресіз, ал бағдарлама сізге файлды пайдалануға тыйым салады.

Сізге міндетті түрде жақсы жасалған XML файлын жасау үшін ережелерді (оларды түсіну оңай болғанымен) білудің қажеті жоқ, бірақ деректер жақсы жасалған жағдайда ғана сізге XML деректерін бағдарламалар мен жүйелер арасында ортақ пайдалануға болатынын есте сақтау керек. Егер сіз XML файлын аша алмасаңыз, файлдың жақсы келісілмегендігі үлкен мүмкіндік болып табылады.

Сондай-ақ, XML тұғырға тәуелді, ол XML файлын қолдануға құрастырылған бағдарламаның XML деректеріңізді жабдыққа немесе амалдық жүйеге қарамастан оқи және өңдей алатынын білдіреді. Мысалы, оң жақ XML тегтерімен мэйнфрейм компьютерінің деректерімен ашуға және жұмыс істеуге жұмыс үстеліндегі бағдарламаны пайдалануға болады. Сондай-ақ, XML деректерінің негізгі бөлігін кімнің құрағанына қарамастан, бірдей деректермен бірнеше Microsoft Office 2003 және Microsoft Office Professional 2007 (қазақша нұсқасы) бағдарламаларында, олардың ішінде Microsoft Office Access 2007, Microsoft Office Word 2007, Microsoft Office InfoPath 2007және Microsoft Office Excel 2007бағдарламаларында жұмыс істеуіңізге болады. Себебі ол өте ықшам, сондықтан XML тілі деректерді дерекқорлар мен пайдаланушы жұмыс үстелдерінің арасында алмастыруға кең танымал технологиялардың бірі болып табылады.

XML тілін басқа бағдарламалар пайдалануда

Тегтелген, жақсы жасалған деректерден басқа XML жүйелері әдетте екі қосымша құрамдасты пайдаланады: схемалар мен түрлендірулер. Төмендегі бөлімдер осы қосымша құрамдастардың қалай жұмыс істейтінін түсіндіріп береді.

Беттің жоғарғы жағы


Схемаларға қысқаша шолу

«Схема» терминінен қорқудың қажет жоқ. Схема – XML деректер файлында тұрақты орналасқан және орналаспаған ережелері бар XML файлы. Әдетте, схемалық файлдар .xsd файл кеңейтімін пайдаланса, XML деректер файлдары .xml кеңейтімін пайдаланады.

Схемалар бағдарламалардың деректерді тексеруін мүмкін қылады. Олар деректерді құрылымдау үшін және жасаушы мен кез келген басқа пайдаланушыларға түсінікті болуын қамтамасыз ету үшін негіз береді. Мысалы, пайдаланушы күн өрісіндегі мәтін сияқты жарамсыз деректерді енгізсе, бағдарлама пайдаланушыны дұрыс деректерді енгізуге шақыра алады. XML файлының деректері берілген схеманың ережелеріне сәйкес келгенде, XML қолдайтын кез келген бағдарлама сол схеманы деректерді оқуға, түсіндіруге және өңдеуге пайдалана алады. Мысалы, төмендегі суретте көрсетілгендей, Excel және Word бағдарламалары <CAT> деректерін CAT схемасымен салыстырып тексере алады.

Схемалар бағдарламалардың XML деректерін ортақтасуын мүмкін қылады.

Схемалар күрделі болуы мүмкін, сондықтан бірін құру әдісін сізге үйрету бұл бөлімнің аясына кірмейді. (Бұдан басқа, АТ департаменті оның әдісін білуі мүмкін.) Дегенмен, бұл схемалардың қандай болатынын білуге көмектеседі. Төмендегі схема <МЫСЫҚ> ... </МЫСЫҚ> тег жинағына арналған ережелерді анықтайды.

<xsd:element name="CAT">  
<xsd:complexType>
<xsd:sequence>
<xsd:element name="NAME" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="BREED" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="AGE" type="xsd:positiveInteger"/>
<xsd:element name="ALTERED" type="xsd:boolean"/>
<xsd:element name="DECLAWED" type="xsd:boolean"/>
<xsd:element name="LICENSE" type="xsd:string"/>
<xsd:element name="OWNER" type="xsd:string"/>
</xsd:sequence>
</xsd:complexType>
</xsd:element>

Үлгідегілерді түсіну туралы уайымдамаңыз. Мына жайттарды есте ұстаңыз:

  • Схема үлгісіндегі сызықты элементтер хабарландырулар деп аталады. Егер сізге аңның түсі немесе белгілері сияқты қосымша мәлімет қажет болса, сіздің АТ департаментіңіз схемаға хабарландыру қосып береді. Бизнесіңіз дамуды қажет ететіндіктен, XML жүйеңізді өзгертуіңізге болады.

  • Бейнелеулер деректер құрылымының жақсы бақылауын береді. Мысалы, <xsd:sequence> бейнелеуі <NAME> және <BREED> сияқты тегтер жоғарыдағыдай тізбеленетін ретпен пайда болатынын білдіреді. Бейнелеулер пайдаланушылар енгізе алатын деректер түрлерін бақылай алады. Мысалы, жоғарыдағы схема мысықтың жасы үшін болымды санды және ӨЗГЕРТІЛГЕН мен БЕЙНЕЛЕНГЕН тегтерге Қисындық (ДҰРЫС немесе БҰРЫС) мәндерін талап етеді.

  • XML файлындағы деректер схемада берілген ережелерді сақтаса, ол деректер жарамды деп танылады. XML деректерін схемамен салыстыра тексеру үрдісі (логикалық тұрғыдан жеткілікті) тексеру деп аталады. Схемаларды пайдаланудың үлкен артықшылығы олардың бүлінген деректерден сақтауына көмектесе алуында болады. Сонымен бірге олар бүлінген деректерді табуды жеңілдетеді, себебі XML деректерінде ақау туындағанда, ол тоқтайды.

Беттің жоғарғы жағы


Түрлендірулерге қысқаша шолу

Алдында айтып өткеніміздей, XML файлы деректерді пайдаланудың немесе қайта пайдаланудың ең жақсы жолдарымен қамтамасыз етеді. Деректерді қайта пайдалану механизмі XSLT немесе қарапайым түрде түрлендіру деп аталады. Түрлендірулер XML деректері шындығында қызықты болатын жерде орналасады. Мысалы, деректерді схемамен салыстыра тексергеннен кейін, деректерді Microsoft Office Word 2003 бағдарламасында маркетингтік кітапша ретінде пайдаланатын түрлендіруді пайдалануға болады және Office Excel 2007нұсқасында сату есебін жасауға басқа түрлендіруді қолдануға болады.

Сондай-ақ, дерекқорлар сияқты көмекші жүйелердің арасында деректерді алмастыру үшін, сізге (немесе сіздің АТ департаментіңізге) түрлендірулерді пайдалануға болады. Мысалы, А дерекқоры сату деректерін сату департаменті үшін жақсы сәйкес келетін кесте құрылымына сақтайды. В дерекқоры табыс және шығын деректерін есеп департаменті үшін дайындалған кесте құрылымына сақтайды. В дерекқоры А дерекқорының деректерін қабылдау үшін түрлендіруді қолданып, сол деректерді дұрыс кестелерге жаза алады.

Деректер файлының тіркесімі, схема және түрлендіру негізгі XML жүйесін құрады. Төмендегі сурет қанша жүйенің әдеттегідей жұмыс істейтінін көрсетеді. Деректер файлы схемамен салыстырыла тексеріліп, түрлендіру арқылы қолданылатын жолдардың кез келгенімен беріледі. Мұндай жағдайда түрлендіру деректерді веб-беттегі кестеге орналастырады.

Схема мен түрлендіруі бар негізгі XML файл құрылымы

Төмендегі код үлгісі түрлендіруді жазудың бір жолын көрсетеді. Ол <МЫСЫҚ> деректерін веб-беттегі кестеге қотарады. Үлгі нүктесі сізге түрлендіруді қалай жазу керектігін қайта көрсетпейді, дегенмен сізге түрлендірудің алатын бір пішінін көрсетеді.

<?xml version="1.0"?>
<xsl:stylesheet version="1.0">
<TABLE>
<TR>
<TH>Name</TH>
<TH>Breed</TH>
<TH>Age</TH>
<TH>Altered</TH>
<TH>Declawed</TH>
<TH>License</TH>
<TH>Owner</TH>
</TR>
<xsl:for-each select="CAT">
<TR ALIGN="LEFT" VALIGN="TOP">
<TD>
<xsl:value-of select="NAME"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="BREED"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="AGE"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="ALTERED"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="DECLAWED"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="LICENSE"/>
</TD>
<TD>
<xsl:value-of select="OWNER"/>
</TD>
</TR>
</xsl:for-each>
</TABLE>

Бұл үлгі түрлендірудің бір түрінің кодталғанда қалай көрінетінін көрсетеді, бірақ түсінікті ағылшын тіліндегі деректерден ненің қажет екенін есте ұстаңыз. Мысалы, АТ департаментіңізге барып, сізге өткен екі жылдың белгілі бір аймақтарға арналған сату деректерін басып шығару керектігін және «Маған оның былайша болғаны қажет» деп айтуыңызға болады. Сіздің АТ департаментіңіз осы тапсырманы орындау үшін, түрлендіруді жазып ала (немесе өзгерте) алады.

Мұның барлығын қолайлы ететін Microsoft болып табылады және басқа көбейіп келе жатқан сатушылар барлық сұрыптағы тапсырмалардың түрлендірулерін жасай алады. Келешекте сіз қажеттіліктеріңізге сай келетін түрлендірулерді қотара аласыз немесе ұсынысыңызға сай лайықтауыңызға болады. Ол XML деректерінің уақыт өте қолданылғанда аз тұратынын білдіреді.

Беттің жоғарғы жағы


Microsoft Office жүйесіндегі XML-ге қысқаша шолу

Microsoft Office 2003 және 2007 Office кәсіби басылымдары кеңейтілетін XML қолдауымен қамтамасыз етеді.

  • Office Excel 2007, Office Word 2007және Office PowerPoint 2007 бағдарламалары XML файлын әдепкі файл пішімдері, бірнеше артықшылықтары бар өзгеріс түрінде пайдаланады:

    • Кішірек файл өлшемдері. Жаңа пішім Office ескі нұсқаларында қолданылатын екілік пішімдермен салыстырғанда файл өлшемін 75 пайызға кішірейту үшін ZIP және басқа сығу технологияларын пайдаланады.

    • Мәліметті жеңіл қалпына келтіру және мықтылау қауіпсіздік. XML деректерін адамдар оқи алады, егер файл бүлінсе, файлды Microsoft Notepad немесе басқа мәтін оқу бағдарламасымен ашып, кем дегенде мәліметіңіздің кейбір бөліктерін қалпына келтіруіңізге болады. Сондай-ақ, жаңа файлдар сенімді, себебі олардың құрамында Visual Basic for Applications (VBA) коды болмайды. Егер сіз үлгілерді жасауға жаңа пішімді қолдансаңыз, ActiveX басқару элементтері мен VBA макросы файлдың бөлек, өте сенімді бөліміне орналастырылады. Бұдан басқа, жеке деректерді алып тастау үшін Құжат тексеруші сияқты құралдарды пайдалануға болады. Құжат тексерушіні пайдалану туралы қосымша мәлімет алу үшін, Жасырулы деректерді және жеке мәліметті Office құжаттарынан жоюбөлімін қараңыз.

    • Қолайлы ықшамдылық және икемділік. Себебі XML деректерді өзіндік екілік пішімінің орнына мәтін пішімінде сақтайды, сіздің тұтынушыларыңыз өздерінің жеке схемаларын анықтап, деректеріңізді көп жолдармен барлығына қаламақы төлемей пайдалана алады. Жаңа пішімдер туралы қосымша мәлімет алу үшін, Ашық XML файл пішімдеріне кіріспебөлімін қараңыз.

  • Әр Office бағдарламасы әр түрлі құралдар жинағымен қамтамасыз етілген. Word бағдарламасында орындалатын пайдаланушы тілдесулері мен әрекеттері Excel немесе PowerPoint бағдарламасында қолданылатын пайдаланушы тілдесулері мен әрекеттерінен ерекшеленеді. Неліктен? Себебі Word бағдарламасына арналған жұмыстар Excel бағдарламасына міндетті түрде қолданылмайды және т.с.с.

  • XML файлы жақсы жасалғанынша Office бағдарламаларын басқа серверлердің схемаларымен, түрлендірулерімен және деректерімен қолдануға болады.

  • Кейбір Office бағдарламалары өңдегі XML файлын пайдаланады, ал Microsoft Office OneNote™ сияқты кейбіреулері оны түгел қолдамайды. Office бағдарламасының XML файлын қалай қолдайтыны туралы білудің ең жақсы жолы сол бағдарламаға арналған электрондық анықтаманы іске қосу және XMLбойынша іздеу болып табылады.

Сізде XML деректері ешқандай схемасыз болғанда қаншалықты жақсы болады? XML деректерін қолданатын Office бағдарламаларының сізге деректермен жұмыс істеуге көмектесуде жеке қатынастары болады. Мысалы, сіз XML файлын Word бағдарламасында бекітілген схемасыз ашсаңыз, Word бағдарламасы тегтер мен деректерді көрсетеді, ал егер, мысалы, файл жасаушысы немесе сіздің АТ департаментіңіз қамтамасыз етсе, түрлендіруді қолдануыңызға мүмкіндік береді.

Керісінше, сіз ешқайсысы жоқ XML файлын ашсаңыз, Excel бағдарламасы схеманың нәтижесін шығарады. Одан кейін Excel бағдарламасы осы деректерді тек оқуға арналған файлына қотару немесе деректерді XML тізіміне (Microsoft Office Excel 2003 нұсқасында) немесе XML кестесіне ( Office Excel 2007нұсқасында) түрлендіру параметрімен қамтамасыз етеді. Есептеулерді сұрыптау, сүзу немесе деректерге қосу үшін XML тізімдері мен кестелерін пайдалануға болады.

Office Professional 2007 (қазақша нұсқасы) және Microsoft Office 2003 бағдарламалары бірдей XML құралдарымен қамтамасыз етеді. Office Professional 2007 (қазақша нұсқасы)бағдарламасында сізге алдымен XML қолдауын іске қосу керек, одан кейін сіз құралдарды әр түрлі орындардан іске қосасыз. Дегенмен, құралдарды іске қосқаннан кейін, олар Microsoft Office 2003 және Office Professional 2007 (қазақша нұсқасы)бағдарламаларында бірдей жұмыс істейді. Төмендегі қадамдар Office Excel 2007 және Office Word 2007бағдарламаларына арналған XML құралдарының қалай іске қосылатынын түсіндіреді.

Ескерту : Microsoft Office Access 2007 бағдарламасы оның XML құралдарын әдепкі мәнімен қосады, сондықтан сіз Access бағдарламасын қолдансаңыз, бірінші қадамды өткізіп жіберуге болады.

XML құралдарын Office Excel 2007 және Office Word 2007

  1. Excel немесе Word бағдарламасында Microsoft Office түймешігін Түймешік суреті басыңыз, одан кейін ашық бағдарламаға қарай Excel параметрлері немесе Word параметрлері параметрін таңдаңыз.

  2. Жекелеу түймешігінбасыңыз.

  3. Бағдарлама атауын қолдану үшін, Жұмыс істейтін жоғарғы параметрлер бағдарламалар атаулары астындағы   Таспадағы жасақтаушы қойындысын көрсету түймешігін, одан кейін Жарайды түймешігін басыңыз.

    Ескерту : Таспа Microsoft Office Fluent пайдаланушы интерфейсі пайдаланушылық тілдесуінің бөлігі болып табылады.

XML құралдарын Office Excel 2007 және Office Word 2007

  • бағдарламаларында іске қосу. Кез келген бағдарламаның Жасақтаушы қойындысында XML тобының кез келген қатынаулы пәрменін таңдаңыз.

XML құралдарын Office Access 2007

  1. бағдарламасында іске қосу. Сыртқы деректер қойындысын нұқыңыз.

  2. Төмендегілердің бірін орындаңыз:

    • Импорттау тобында XML файлы түймешігін басыңыз.

    • Экспорттау тобында Қосымша параметрін таңдаңыз, одан кейін XML файлы түймешігін басыңыз.

Беттің жоғарғы жағы

Қосымша мәлімет

Төмендегі бөлімдердегі байланыстар сізге XML деректерін әр түрлі Office бағдарламаларында қолдану туралы және XML кодын жазу туралы мәліметті көрсетеді.

XML деректерін 2007 Office

Ескерту : бағдарламасында пайдалану. Office пәрмені басқа мазмұн жасап жариялағанда, бұл бөлімдегі байланыстар өзгереді

Ашық XML файл пішімдеріне кіріспе

XML деректерін Microsoft Office 2003 бағдарламасында пайдалану

Ескерту : Бұл бөлімдегі кейбір байланыстар Microsoft Office онлайн веб-торабына қатысты, ал қалғандары Microsoft жасақтаушы желісіне (MSDN) қатысты.

Электрондық оқыту

Жалпы

Access

Excel

FrontPage

InfoPath

Visio

Word

XML кодын жазу

XML туралы кітаптар

Бастаушыларға арналған

Жалғастырушылар мен АТ мамандарына арналған

Беттің жоғарғы жағы


Дағдыларды жетілдіру
Оқыту курсымен танысыңыз
Жаңа мүмкіндіктерге бірінші болып қол жеткізу
Office Insider бағдарламасына қосылу

Осы ақпарат пайдалы болды ма?

Пікіріңіз үшін рақмет!

Пікіріңізге рақмет! Сізді Office қолдау көрсету қызметіндегі агенттердің бірімен байланыстырған жөн болуы мүмкін.

×